Şüphesiz son yıllarda dünyada günlük üretilen bilgi miktarı gigabyte’lar ile ölçülüyor. Ancak üretilen bilginin hepsi iyi kalitede olmuyor. Durum böyle olunca dünyadaki nitelikli bilgi miktarının niteliksiz bilgi miktarına oranı gittikçe azalıyor. İşte bu nedenden dolayı arama motorları (akademik camiada “bilgi getirme sistemleri”) son yıllarda gittikçe önem kazanıyor.

Bilgi toplumu olma yolunda ilerleyen tüm toplumlarda arama motorları konusuna önem veriliyor ve dolayısıyla pek çok arama motoru geliştiriliyor. Farklı pek çok konuda olduğu gibi bu konuda da en kapsamlı çalışmalar Amerika’da yapıldı ve tüm dünyaya yayıldı. Dünya üzerinde en çok kullanılmış (ve kullanılmakta olan) arama motorları olan Altavista, Yahoo, MSN ve Google arama motorlarının hepsinin Amerika’da geliştirilmiş olması kimisinin dikkatini çekti, kimisi hiç oralı olmadı bile.

Teknlojiyi kim üretiyor kim tüketiyor ortaya çıksın diye 2000 yılında bir araştırma yapıldı ve ülkelerdeki kişi başına düşen patent sayısı hesaplandı. Bu araştırmaya göre 1999 yılında Amerika’da bir milyon kişi başına düşen patent sayısı yaklaşık 4500 iken, bu sayı Türkiye’de sadece 1 idi. Bu araştırma ile bizim hangi tarafta olduğumuz bilgisi bir belge daha kazandı.

İşte bu yüzdendir ki, biz kendi arama motorlarımız da dahil olmak üzere kendi teknolojimizi geliştirmek ile uğraşmadık. Çünkü nasıl olsa birileri bizim yerimize de üretiyordu!. Biz paşa onlar hizmetçi misali:)

Geçen sene bir haber aldık. Türkler arama motoru yapıyordu. Turkcell ortaklarından Murat Vargı tarafından 5 milyon dolarlık desteği aldıklarında duymuş ve ümitlenmiştik. Ancak hevesimiz kısa sürede söndü. Çünkü Hakia adındaki bu arama motoru Türk mühendisler (tüm ekip olmasa da) tarafından, Türk sermayesi ile geliştiriliyor olmasına rağmen Amerika’daydı ve üstelik Türkçe değil İngilizce için geliştiriliyordu. Ne yazık ki, hakia.com’un ana sayfasındaki minicik Türk bayrağı haricinde Türkiye’ye katkı sağlayan birşeyi olmadı. Sadri Alışık’ın dediği gibi “yine gol olmamıştı”:).

Ancak 20 Aralık 2006 tarihinde Türk mühendisleri tarafından geliştirilen bir arama motoru daha kullanıcıların beğenisine sunuldu. Bilgi.com adlı bu arama motorunu, aynı heyecanla kurcaladık. Daha yakın zamanda bir hayal kırıklığına uğramış olmam sebebiyle ben şahsen pek bir ümitsiz yaklaşmıştım. Ancak birkaç dakika içerisinde bilgi.com gözlerimi dolduracak bir performans gösterdi. Yayınlanalı daha 2 hafta olmuş bir arama motoru olmasına rağmen oldukça kaliteli sonuçlar veriyordu.

Bilgi.com’u yakından takip ediyorum ve proje yöneticisi Güven Fidan Bey ile birkaç kez görüşme imkanımız oldu. Proje Bilkent Üniversitesi teknokentinde, yani Cyberpark’ta AGMLAB adında bir şirket tarafından geliştiriliyor. AGMLAB, son zamanlarda adını sık sık duyar olduğumuz, izlesene.com, fotokritik.com, sinemalar.com, dizin.com, dikkat.com, termometre.com ve doviz.com sitelerinin sahibi Nokta İnternet Teknolojileri’nin bir alt şirketi. Proje aynı zamanda Tübitak ve TTGV tarafından da destekleniyor. Yanılmıyorsam proje üzerinde 15 kişiye yakın bir ekip çalışıyor. Bilgi.com’un server’ı da yine Cyberpark’ta. En son duyduğumda 60 Terabyte’lık sabit bellek ve 200′ün üzerinde işlemciye sahip bir makine kümesi (cluster) üzerinden yayın yapıyordu. Aynı zamanda Türkiye’deki en iyi bant genişliğine (bandwidth) sahip şirketlerden birisiydi.

Bilgi.com’un gayesi Google’ı devirip dünyanın en iyi arama motoru olmak değil (en azından kısa vadede:)). Bilgi.com’un en temel amacı, mevcut arama motorlarının sağladığı servisleri Türkçe için en iyi şekilde sağlayabilen arama motoru olmak. Bu yüzden “doğal dil işleme” (natural language procesing) konusunda da oldukça yoğun çalışmaları var. Bugüne kadar bu konuda pek çalışma yapılmamış olmasından dolayı yapmaları gereken çok iş var, ancak bu işin üstesinden gelebilecek kadar dinamikler:)

Bilgi.com sadece Google, MSN, Yahoo gibi arama motorlarının özelliklerini alıp aynısını Türkçe’ye uygulayalım politikasında da ilerlemiyor. Aksine Bilgi.com’u diğerlerinden ayıracak bir takım özellikler de ekleniyor. Örneğin; arama yaptığınız zaman gelen sonuçların sol taraflarında ilgili siteden alınmış küçük bir ekran görüntüsü verilmesi, “sonuçları kümelendir” seçeneğini seçmeniz durumunda bulunan sonuçları içeriklerine göre gruplandırıp solda bir menü halinde sunması (%100 çalışmasa da gittikçe iyileşiyor) Bilgi.com’un bazı farklılıkları arasında sayılabilir.

Yakın bir tarihe kadar Bilgi.com üzerinden sadece Web’de arama yapılabiliyordu. Ancak birkaç hafta önce Haber ve Dizin arama seçenekleri de kullanıcının beğenisine sunuldu. Çok yakın zamanda Resim, Akademik Yazı, Blog vs. arama özellikleri de eklenmiş olacak.

Bence Bilgi.com çok yakın zamanda epey insanın beğenisini kazanacak ve Türkçe aramalarda Google’dan daha fazla kullanılacak (tıpkı Çin’de Google’ın yerel arama motorları kadar kullanılmaması gibi). Bilgi.com, harcanan emek ve özveriyle bunu fazlasıyla hakediyor; tek sorun bizim el alışkanlıklarımızın değişmesinin birazcık zaman alacak olması:)

Sanırım lafı biraz uzattım. Siz en iyisi www.bilgi.com sitesine girin ve kendiniz deneyin:)

Kalın sağlıcakla,
Emrah Şeker
http://www.emrahseker.com
Bilkent Üniversitesi